وسواس فکری عملی (OCD) چیست ؟ علائم تشخیص و روش های درمان

افرادی که اختلال ocd را تجربه می کنند معمولاً درگیر اعمال اجباری و احساسات افراطی هستند که هیچگونه کنترلی بر این گونه افکار و احساسات نداشته و لذا به دلیل ناتوانی با مختل شدن زندگی روزمره روبرو هستند که می تواند نشانه هایی از اضطراب فراگیر باشد و در این مواقع بهترین راهکار مشاوره فردی با یک متخصص می باشد تا با راهکارهای اصولی از شدت مشکلات کم کند.

گرفتار شدن افراد در این چرخه باعث می شود دارای علائم زیر باشند تا بتوانند با کمک این رفتارها بخشی از تنش و فشار روانی خود را تسکین دهند.
- معتقد بودن به انجام کارها بر اساس روشی خاص
- داشتن حس ترس و اضطراب فراوان
- احساس شک و انزجار
- ترس از آلودگی و کثیفی
- ترس از اقدامات خشن دیگران یا تصادف
- ترس از اقدامات خود و سوء رفتارهای جنسی
- احساس ناخوشایند از قرینه نبودن اشیا و بی نظمی
- داشتن اعمال افراطی و  واکنش های پرخاشگرانه
- نگرانی و استرس بی دلیل و غیر طبیعی نسبت به مرگ عزیزان یا خود
- عدم تمرکز نسبت در رابطه با تکرار جملات
- محاسبات پی در پی ذهنی در مورد مسائل
- افکار یا تصورات بی دلیل در مورد بیماری، چاقی، لاغری
- اهمیت بیش از حد به پاکیزگی
- شستشوی مداوم دست ها
- ترس از بیمار شدن
- تکانه های عصبی
- اهمیت افراطی به نظم اشیا و تقارن
- شمارش افراطی و بی اهمیت
- احساس عدم امنیت
- خوردن غذاها با ترتیب بسیار
- تکرار مداوم رفتارها برای کاهش اضطراب
- امتناع از دست دادن با دیگران یا دست زدن به دستگیره در

وسواس فکری عملی جزو اختلالات روانی بوده که ممکن است از سنین پایین در افراد ایجاد شده و تا بزرگسالی نیز به طور طولانی مدت به یک معضل تبدیل شود. بر اساس تحقیقات و آخرین اطلاعات به دست آمده بسیاری از روانشناسان و پزشکان دلایل و عوامل زیادی را در ایجاد و بروز این اختلال دخیل می دانند که عبارتند از؛
ژنتیک: با توجه به پیچیدگی اختلال وسواس فکری عملی افراد دارای خویشاوندان مبتلا به ocd می توانند به دلیل قرابت و نزدیکی نقش اساس داشته و با این توضیحات نقش ژنتیک در بروز اختلالات شخصیتی بسیار پررنگ بوده و باعث می شود که این اختلال را به ارث برده و بیشتر در معرض ابتلا به آن باشند.
استرس: جامعه آماری افراد مبتلا به وسواس فکری عملی نشان دهنده این است که از هر سه نفر مبتلا به این بیماری یک نفر بر اثر اتفاقات استرس آور دچار آن شده است. به طور معمول استرس در زندگی نقش حیاتی داشته و می تواند در عملکرد بهتر مغز موثر باشد. لذا فعال بودن بیش از حد آمیگدال مغز و ترشح استرس کورتیزول می تواند باعث فشار روانی، عدم تمرکز، ترس و نگرانی بالا در هر مورد شود که افراد برای کاهش این احساسات و عواطف منفی به انجام مکرر احساسات و اعمال خاص می پردازند.
تغییرات زندگی: تغییرات مهم و اساسی که در زندگی افراد به وجود می آید مانند شغل جدید، نقل مکان، بلوغ، تولد فرزند می تواند باعث افزایش مسئولیت های فرد شده و لذا این تغییرات باعث ایجاد استرس و در نهایت وسواس فکری عملی شود.

تغییرات مغزی: تغییرات مواد شیمیایی مانند سروتونین و دوپامین در مغز می تواند برای مدت کوتاهی باعث اختلال فکری و عملی شود. لذا مختل شدن سیستم عصبی مرکزی می تواند تمرکز، تعادل و توانایی فرد را در مدیریت استرس کاهش داده و باعث رفتارهای نامتعارف شود.
شخصیت: افراد دارای تیپ های شخصیتی متفاوتی هستند که می توان به افراد بی نظم، منظم و افراد بسیار دقیق اشاره کرد. لذا اشخاص به موازات برخورداری از تیپ شخصیتی بسیار منظم و دقیق  دارای استانداردهای و اصول بالایی در انجام اعمال بوده و این صفات کمال گرایی به شکل طبیعی باعث سوق افراد به سمت اختلال وسواس فکری عملی شوند.
طرز تفکر: مسلماً همه افراد در طول روز دارای افکار و تصاویر پریشان کننده و عجیب در ذهن خود هستند که می تواند از آسیب به فرزند گرفته یا تصادف و بلایای طبیعی متفاوت باشد که این نوع افکار و رابطه های تاکسیک یا همان رابطه سمی  در برخی مواقع می تواند به اطرافیانمان آسیب زننده باشد. لذا افراد سالم به دلیل توانایی مدیریت این افکار و امتناع از ادامه آن می توانند روال عادی زندگی را داشته باشند. اما برخی از افراد که دارای مسئولیت پذیری بالا و استانداردهای اخلاقی هستند از این افکار وحشتناک نگران بوده و این نگرانی می تواند بازگشت این افکار را افزایش دهد و زمینه وسواس را فراهم کند.

دلایل مرتبط با مشکلات خود ایمنی: برخی از بیماری ها و مشکلات خود ایمنی ممکن است در کودکان یا افراد پس از یک دوره عفونت ظاهر شود که می توان به بیماری های عفونی مانند:استرپتوکوک گلو، بیماری لایم، ویروس آنفلوانزای H1N1 اشاره کرد که این علائم باعث سندروم حاد عصبی روانی در کودکان می شود.

برخورداری از بینش و ارزیابی دقیق از شدت افکار و اعمال خود و تاثیر آن بر فعالیت های روزمره از جمله مؤلفه های مهمی است که می تواند در یافتن روش درمانی و دارویی مناسب بسیار کمک کننده باشد. درمواجهه با  اختلال وسواس فکری عملی راهکارهای متفاوتی ارائه شده است که شیوه درمان ترکیبی می تواند اثرات مثبت و مداوم تری در بهبود علائم داشته باشد. افرادی که تنها به دارودرمانی اکتفا می کنند توانایی و مقابله با اضطراب ناشی از درمان مواجه ای را نخواهند داشت لذا دارودرمانی می تواند در دراز مدت با قطع مصرف دارو با بازگشت اختلال وسواس فکری عملی روبرو باشد.
- دارودرمانی
 نشخوارهای فکری و احساسات افراطی و مکرر افراد مبتلا به اختلال وسواسی فکر عملی نشئت گرفته ازترس های مداوم و اضطراب بالا است. لذا این افراد به دلیل باور بر ناقص بودن کارها آنها را مکرراً انجام می دهند تا فشار روانی خود را کاهش دهند. روش دارو درمانی مشتمل بر داروهای ضد افسردگی مانند بازدارنده باز جذب سروتونین و  کولامیپرامین است که در رابطه با کاهش استرس و بهبود عملکرد مغز بسیار موثر هستند. لذا باعث جلوگیری از رفتارهای اجباری، افزایش اعتماد به نفس در مواجهه با موقعیت های استرس زا می شوند. همچنین داروهای ضد روان پریشی می توانند با کاهش عواطف منفی از ترس های بی دلیل و مکرر و نشخوارهای فکری منفی نیز تا حدودی پیشگیری کنند و همچنین با گسترش فناوری های مختلف می توان به راحتی از خدمات راه دور و دارو درمانی به راحتی استفاده کرد. دارودرمانی در کنار روش های شناختی و فراشناختی می تواند روش ترکیبی موثرتری باشد. از جمله داروهای تجویز شده در این روش عبارتند از؛
- داروهای باز جذب سراتونین
- اسکیتالوپرام
- فلووکسامین
- پاروکستین
- فلوکستین
- سرترالین
- استفاده از آنتی سایکوتیک های آتیپیک به همراه SSRI
- درمان شناختی (CT)
درمان شناختیct از جمله راهکارهای روان درمانی است که کمک می کند افراد مبتلا به جای رهایی از افکار مزاحم، نگرش و عکس العمل خود را در مواجهه با این افکار تغییر دهند. با کمک روان درمانگر فرد مبتلا با احساسات، عواطف منفی و افکار افراطی خود آشنا شده و با علم بر غیر منطقی بودن آنها در جهت تغییر واکنش خود در موقعیت های استرس آور تلاش می کند. این روش در ترکیب با روش مواجهه و پیشگیری از اقدام عملی می تواند بسیار کمک کننده باشد. همچنین در روش درمان شناختی با توقف مبارزه با افکار، افراد با سرزنش و مسئولیت باورهای غیر مفید مواجه شده و افکار خود را تغییر می دهند.

- روش مواجهه و پيشگيري از اقدام عملي (ERP)
 روش درمانی erp  فرد مبتلا زیر نظر متخصص با موقعیت های تشدید کننده وسواسگونه روبرو شده و  سعی می کند در مواجهه با این محرک های استرس زا اضطراب، عکس العمل خود را مدیریت کرده  با افزایش توانمندی میزان استرس خود را کاهش دهدو از تمایل به انجام اعمال وسواسگونه دور بماند.
- درمان فراشناختی (MCT)
درمان MCT از جمله روش های درمانی فراشناختی است که به درک بهتر شخص از توانایی ها، میزان یادگیری های و خودآگاهی خود منجر می شود و این افراد با شناخت باورهای فراشناختی و الگوهای تفکر خود و افزایش خودآگاهی، در رابطه با موقعیت های تنش زا با شناخت راهبردهای اساسی  بهترین عکس العمل را برای مقابله نشان دهند لذا از جملهروش هایی است که باعث تغییر رابطه افکار شخص با رفتارهای آیینی و باورهای غلط می شود.
- درمان شناختی رفتاری (CBT)
در روش درمانی شناختی رفتاری معمولا با شناسایی افکار وسواسی که میزان احساسات اضطرابی فرد را افزایش می دهد تمرکز می شود لذا می تواند جایگزین موثرتری به جای روش تفکر واقع بینانه باشد. معمولاً با ارزیابی این افکار وسواسی، فرد به طور واقعگرایانه با میزان استرس آشنا شده و ملزم به داشتن استرس نرمال و پرهیز از استرس افراطی می شود.
- تحریک عمیق مغز (Deep TMS)
از جمله روش های غیر تهاجمی با اثرات جانبی کم می توان به روش تحریک عمیق مغز اشاره کرد. در این روش درمانی از طریق کلاه به قسمت های مرتبط با اعصاب OCD جریان الکترومغناطیسی فرستاده می شود تا با تحریک عمیق مغز شدت علائم تا ۳۰ درصد کاهش پیدا کرده و تا ۱۰ هفته بعد از پایان درمان نیز این کاهش علائم، مستمر باشد. لذا در این رویکرد درمانی افراد باید هر روز به مدت ۶ هفته این روش غیر تهاجمی را انجام دهند. تحریک مغناطیسی مغز کما اینکه از جمله روش های درمانی است که در صورت غیر موثر بودن دیگر روش ها به کار گرفته می شود.

افراد درگیر با اختلال وسواس فکری عملی دارای افکار و احساسات افراطی و غیرمنطقی در مواجهه با موقعیت ها و فعالیت های روزمره هستند که این اختلال مزمن می تواند در دراز مدت باعث تیک های عصبی، افسردگی و مختل شدن بسیاری از فعالیت ها اجتماعی افراد شود. لذا با توجه به گوناگونی روش های درمانی برای رسیدن به نتایج کارآمد و سریع بر اساس توصیه متخصصان، درمان های ترکیبی مانند دارودرمانی درمان شناختی و .... می تواند در بهبود علائم این افراد کمک کننده بوده و باعث ارتقاء کیفیت زندگی آنها شود. لذا بهبود علائم نیاز به زمان مناسب، تلاش مضاعف و نظم دارد که کمک گرفتن از مجرب ترین روانشناس و روان درمانگر در این زمینه می تواند در پیشگیری از تشدید بیماری و بهبود سریعتر آن بسیار موثر باشد.