اختلال شخصیت اسکیزوئید | روش های تشخیص و درمان

با توجه به شباهت بالای اسمی بین بیماری اسکیزوفرنی و اختلال شخصیت اسکیزوئید بسیاری از افراد این دو بیماری روانی را با هم اشتباه می گیرند اما با قاطعیت می توان گفت که این دو مؤلفه، اختلال یکسانی نیستند. در واقع اختلال شخصیت اسکیزوئید هیچگونه ناراحتی ذهنی در فرد ایجاد نکرده و یک الگوی رفتاری مادام العمر تلقی می شود. اما در مقابل شروع بیماری اسکیزوفرنی یک روند معمولی در اوایل بزرگسالی است که رفته رفته باعث پریشانی شدید، ترس وحشتناک و توهم در فرد شده و موجب عدم توانایی فرد در انجام فعالیت های روزمره شده و  با تشدید بیماری تبعات وحشتناکی نیز به دنبال خواهد داشت می تواند آثاری مانند اضطراب فراگیر داشته باشد که می تواند به فرد آسیب  وارد کند.

 این دو اختلال دارای مشخصه های مشترکی مانند: عدم توانایی در ابراز احساسات و برقراری ارتباط با دیگران هستند. لذا افراد دارای شخصیت اسکیزوئید فاقد پارانوئید و توهم بوده و گفتار نامشخص یا تفکر مخدوش ندارند. کما اینکه برخلاف افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، افراد دارای شخصیت اسکیزوئید واقف به واقعیت بوده و در تماس مستقیم با دنیای واقعی هستند و روان پریشی، اوهام و توهم را تجربه نمی کنند.
لذا تجربه های روحی درمان نشده در کودکی، اختلالات ژنتیکی و سوابق خانوادگی و عوامل محیطی می تواند باعث مستعد بودن فرد به این اختلال شود. معمولا افراد مبتلا به اسکیزوفرنی الگوهای مکالمه ای دشوار، عجیب و غیر منطقی ارائه می دهند که برخلاف آن افراد مبتلا به spd دارای گفتار منطقی و دارای چارچوبی هستند. پس می توان گفت که این دو اختلال علی رغم شباهت اسمی دو اختلال تعریف شده متفاوت از یکدیگر بوده و تبعات و عوارض ناخوشایند اسکیزوئید بسیار محدودتر از اسکیزوفرنی است. همه این  مشکلات  حساس و جدی هستند که می توان با کمک درمانگرها، تمامی این مسائل و مشکلات را رفع و یا کم رنگ کرد .

اختلال شخصیت اسکیزوئید دارای علائم و فاکتورهای متعددی است که تجربه یا مشاهده چندین مورد از آنها در فرد می تواند در تشخیص این بیماری مولفه موثری باشد. این نوع بیماری از جمله اختلال های است که به روابط اجتماعی فرد لطمه زده و باعث گوشه گیری و انزوای او می شود، لذا مانع موفقیت او در عملکرد روزانه یا فعالیت های انفرادی نمی شود ولی با این حال مشاوره های روانشناسی می تواند کمک به سزای برای این افراد باشد.

منجمله افرادی که با وجود مبتلا بودند به شخصیت اسکیزوئید در جامعه جزو چهره های برتر و تاثیرگذاری بوده اند، می توان به آلبرت انیشتین، چارلز داروین، پیتر گرین،بیل گیس و استیون هاوکینگ اشاره کرد. از جمله علایم افراد مبتلا به این اختلال عبارتند از؛
- عدم تمایل به داشتن روابط نزدیک با دیگران به جز با نزدیکان
- لذت نبردن از روابط اجتماعی
- مشکل در بروز احساسات و عواطف
- داشتن روابط سرد با دیگران
- نداشتن دوست صمیمی
- بی تفاوت بودن نسبت به انتقاد یا تشویق دیگران
- نداشتن تمایلات جنسی معمول
- منزوی و گوشه گیر بودن
- اجتناب از فعالیت های اجتماعی و مرتبط با دیگران
- انتخاب فعالیت های انفرادی و موفقیت در آن
- محدود بودن بیان احساسات عاطفی و سطحی بودن این احساسات
- تغییرات قابل مشاهده کم در خلق و خو
- لذت بردن از چندین فعالیت
- کم بودن اهداف و انگیزه های زندگی
- عدم تمایل به انتخاب شغل های مرتبط با ارباب رجوع
- داشتن دنیای منحصر به فرد و فانتزی
- بی تفاوتی در مقابل انتظارات و هنجارهای اجتماعی

وجه تمایزی که یک فرد را نسبت به دیگران خاص می کند شخصیت  و ترکیبی از رفتارها، احساسات و افکار او است. نحوه نگرش ما و نوع ارتباط برقرار کردنمان با دیگران باعث   نمایش شخصیت ما  می شود. مسلماً شخصیت مادر دوران کودکی نشئت گرفته از عوامل ترکیبی مانند ژن های ارثی از والدین و عوامل محیطی است و با این حساب نمی توان نقش ژنتیک در بروز اختلالات شخصیتی را بی اهمیت شمرد . به طور کلی فاکتورهایی که باعث بروز اختلال اسکیزوئید می شود چندان شناخته شده نیست و بر اساس آخرین یافته ها، محققان عوامل ژنتیکی و انتسابی و عوامل محیطی را در بروز این اختلال روانی دخیل می دانند.

ممکن است دوری از اجتماع، بی تفاوتی نسبت به دیگران و شخصیت منزوی افراد مبتلا به اختلال اسکیزوئید، ریشه درتجربیات تلخ در دوران کودکی یا داشتن والدین بی عاطفه و سرد بوده باشد که می تواند باعث ایجاد ترومای روحی شدید شود. نداشتن حامی و پشتیبان، عدم یادگیری بروز عواطف یا مشارکت در روابط اجتماعی، عدم اعتماد به نفس و تجربیات روحی و تنهایی های مفرط در کودکی می تواند باعث دست کشیدن افراد از روابط اجتماعی، تعامل با افراد و خونسردی و سطحی بودن عواطف شده و آنها را مستعد ابتلا به اختلال شخصیت اسکیزوئید کند. پس از مهمترین فاکتورهای دخیل در بروز این اختلال عبارتند از؛
- تمایلات ارثی، صفات و ژنتیک
- تجربیات تلخ و سخت دوره کودکی
- تحصیلات و تعاملات اجتماعی
- سبک های فرزندپروری
- داشتن پدر و مادر بی عاطفه و سرد یا مبتلا به اختلال اسکیزوفرنی یا شخصیت اسکیزو تایپی

بر اساس تحقیقات و مطالعات به دست آمده مردان نسبت به زنان بیشتر در معرض اختلال شخصیت نادر اسکیزوئید قرار می گیرند.از آنجایی که این افراد از قرار گرفتن در موقعیت های اجتماعی یا تعاملات با دیگران پرهیز می کنند و به بیانی ساده تر از جمع ها فراری هستند، هیچگونه تمایلی برای برقراری روابط صمیمانه با دیگران ندارند و در بیان هیجانات و عواطف خود دچار مشکل هستند لذا این شاخصه ها دست به دست هم داده و می تواند مشکلات عدیده ای برای فرد در زندگی روزمره و فعالیت های تحصیلی، کاری یا خانوادگی ایجاد کند.

لذا عوارض و تبعات اختلال شخصیت اسکیزوئید و عدم درمان آن در دراز مدت باعث انزوا، گوشه گیری، بی انگیزگی و در نتیجه اختلالات زیر می شود.
- اختلالات اضطرابی
- عدم توانایی در کنترل استرس در موقعیت های مختلف
- افسردگی شدید
- اختلالات شخصیتی
- اختلال شخصیت اسکیزو تایپی یا اسکیزوفرنی
- اعتماد به نفس پایین و افت تحصیلی یا کاری
- شکست در روابط عاطفی

مهمترین ویژگی و مولفه همه افراد مبتلا به اسکیزوئیدانزوای اجتماعی است، لذا منزوی و گوشه گیر بودن این افراد دریافت حمایت و کمک برای درمان آنها را با مشکل روبرو می سازد. از آنجایی که این افراد تمایلی به برقراری تعاملات اجتماعی ندارند لذا شرکت در درمان های فردی بسیار دشوار خواهد بود. یک درمانگر زمانی می تواند راهکارهای مفیدی در اختیار درمانجو قرار دهد که حد و مرزها را رعایت کرده و فشار زیادی برای برقراری ارتباط با او اعمال نکند. زیرا این افراد تمایلی به سرمایه گذاری هیجانی بالا با طرف مقابل نداشته و عملاً خودآگاهی و درک و بینش درستی از بیمار بودن خود ندارند.

 با توجه به عواطف سرد، بی تفاوتی به روابط با دیگران، منزوی بودن خود را مرتبط با بیماری نمی دانند. معمولاً برای درمان این نوع اختلال روش دارو درمانی برای طولانی مدت استفاده نمی شود لذا روش های ترکیبی یا روان درمانی می تواند بیشترین تاثیرات مثبت را بر روی بهبود علائم این افراد داشته باشد. به مراتب روش های و راهکارهای درمانی زیر می تواند در صورت انجام صحیح و با همراهی بیمار به نتایج درخشانی منجر شود.
دارودرمانی
گفتیم که این اختلال نتیجه و جواب ۱۰۰ درصدی به دارو درمانی نشان نداده لذا با توجه به مرتبط بودن اختلال شخصیت اسکیزوئید با روان پریشی، اضطراب و افسردگی، درمانگر از داروهای ضد اضطرابی و افسردگی مانند داروهای باز جذب سروتونین برای کاهش علائم افسردگی و اضطرابی در کوتاه مدت استفاده می کند.
روان درمانی
روان درمانی می تواند طیف وسیعی از رفتارها و راهکارهای مرتبط با سلامت روان را در بر بگیرد لذا روانشناس می تواند با نزدیک شدن به فرد مبتلا از ناراحتی ها و عواطف منفی او آگاه شده و ریشه انزوا و دوری او از اجتماع را دریابد. سپس از عواملی که باعث تشدید اضطراب و استرس او می شود آگاه شده و بتوان با تخلیه احساسات منفی و القای حس حمایت و ارتقاء اعتماد به نفس، روانکاوی و ریشه یابی مشکلات محیطی یا تجربه های تلخ فرد در دوران کودکی، راهکارهای مناسبی برای او در کاهش اضطراب و بی انگیزگی ارائه کند. متعاقباً با کاهش عوامل استرس زا و نگرانی های فوری اعتماد به نفس و علاقه او به گسترش روابط را افزایش دهد.
خانواده درمانی
روش خانواده درمانی از جمله روش های است که معمولاً درمانگر در طول دوره هایی به اعضای خانواده روش های رفتاری درست با افراد مبتلا را می آموزد تا با تعاملات مثبت و رفتارهای کنترل شده باعث تشدید علائم فرد مبتلا نشده و از رفتارهایی که باعث گوشه گیری فرد و کناره گیری او از جامعه می شوند اجتناب کنند.
گروه درمانی
از آنجایی که افراد مبتلا به شخصیت اسکیزوئید عدم لذت بردن و بی تفاوتی خود به احساسات دیگران را به دلیل سطح عواطف پایین خود طبیعی می دانند و خود را بیمار قلمداد نمی کنند، لذا روش درمانی انفرادی برای آنها جوابگو نبوده و گروه درمانی می تواند بسیار موثرتر باشد. در روش گروه درمانی افرادی که دارای چنین اختلالات شخصیتی هستند با هم ملاقات کرده وبا در میان گذاشتن مشکلات خود در یک بحث گروهی شرکت می کنند. در نتیجه در دنیای هر چند کوچکتر با طیف افراد مشابه با خود ارتباط برقرار کرده و می توانند مهارت های اجتماعی خود را توسعه دهند.
درمان شناختی رفتاری (CBT)
روش درمان شناختی رفتاری از جمله درمان های هدف گرا و ساختار یافته است کهروانشناس و درمانگر کمک می کند فرد مبتلا بینش و نگرش دقیق تری نسبت به احساسات و افکار خود داشته و بداند که این افکار تا چه حد می تواند تاثیر منفی بر اعمالش داشته باشد. لذا در این روش درمانی با پرداختن به افکار غیر منطقی و واضحی که تاثیر منفی بر رفتارهای فرد می گذارد شناخت نسبی به فرد القا شده وفرد مبتلا می تواند با آگاهی از تاثیر افکار منفی خود، نوع کنش های خود را تغییر داده و از این رویکرد نتایج مثبتی ببیند.

اختلال شخصیت  اسکیزوئید از اختلال های تاثیرگذار بر سلامت روانی فرد بوده و علاوه بر بی احساس و گوشه گیر نشان دادن افراد باعث بی تفاوتی و دوری آنها از اجتماع می شود.با توجه به عدم احساس این افراد به درمان و دوری از شرکت در جلسات روان درمانی، خانواده و اطرافیان می توانند در شروع درمان و بهبود علائم آنها موثر باشند و باعث انگیزه و اشتیاق فرد برای شرکت در جلسات روان درمانی شوند. کمک گرفتن از روان درمانگر و روش های روان درمانی، دارودرمانی یا شناختی رفتاری می تواند تا حد زیادی علائم این افراد را کاهش داده و از انزوا، افسردگی و گوشه گیری آنها بکاهد.